grafika-www15 września br. zapraszamy na Uroczystą Mszę Św. Polową nad grobami pomordowanych przez NKWD w 1944 r. w Turzy

PROGRAM UROCZYSTOŚCI

13.15 - Występ Kółka Wokalnego z MGOKSiR w Sokołowie Młp.

13.30 - Mały Katyń Ziemi Sokołowskiej „Pamięci Pomordowanych w turzańskim lesie” w twórczości własnej p.Sabiny Woś

13.45 - Występ Orkiestry Wojskowej z Rzeszowa

13.55 - Powitanie zaproszonych gości przez Burmistrza Gminy i Miasta Sokołów Młp. Andrzeja Ożoga

14.00 - Msza Św. Polowa celebrowana przez J. E. Ks. Biskupa Ordynariusza Diecezji Rzeszowskiej Jana Wątrobę oprawa liturgiczna: Chór Parafialny z Sokołowa Młp.

15.30 - Apel Pamięci i Salwa Honorowa w wykonaniu żołnierzy 21. dywizjonu artylerii przeciwlotniczej im. gen. dyw. Józefa Ludwika Zająca z Jarosławia

15.45 - Złożenie wieńców i wiązanek kwiatów na grobie pomordowanych

16.00 - Występ Orkiestry Wojskowej z Rzeszowa

Patronat Medialny:

TVP Rzeszów, Polskie Radio Rzeszów, Radio „VIA”, „Nowiny” Gazeta Codzienna, Kurier Sokołowski.

Patronat:

Muzeum Armii Krajowej im. gen. Emila Fieldorfa „Nila” w Krakowie.

turza-2019-plakat

 

Miejsce pamięci w lesie turzańskim

Wśród licznych miejsc pamięci na ziemi sokołowskiej szczególne miejsce zajmuje teren dawnego obozu NKWD w Trzebusce oraz pomnik pomordowanych przez Sowietów w lesie turzańskim. Mający charakter przejściowy obóz został zorganizowany po wkroczeniu Armii Czerwonej do Sokołowa w dniu 25 lipca 1944 r. W sierpniu na pastwisku gromadzkim w pobliskiej wsi Trzebuska NKWD zorganizowało niewielki łagier. Zajmował on obszar o powierzchni około 50 arów, mieścił w sobie Dom Spółdzielczy oraz pięć ziemianek o wymiarach 6 m x 4 m. Łagier otoczono ogrodzeniem z drutu kolczastego, a najbliższych sąsiadów obozu wysiedlono. Komendę nad obozem objął oficer NKWD mający dowodzenie nad 50-osobową grupą strażników.

Więźniami obozu byli głównie żołnierze Armii Krajowej, zwłaszcza schwytani podczas przedostawania się do walczącej o wyzwolenie Warszawy. Byli wśród nich również partyzanci aresztowani we Lwowie po zakończeniu walk z Niemcami. W obozie w Trzebusce przetrzymywano m.in. gen. Władysława Filipkowskiego oraz pułkowników: Franciszka Studzińskiego i Henryka Pohoskiego. Prócz tego tutejszymi jeńcami byli żołnierze innych narodowości: Rosjanie, Niemcy, Azerowie. Przez krótki okres funkcjonowania łagru więziono w nim kilka tysięcy osób. Niektórych osądzonych wywożono w głąb Związku Radzieckiego, innych, ubranych jedynie w bieliznę, wieziono do lasu turzańskiego, gdzie wykonywano wyroki śmierci. Zwłoki grzebano w wykopanych dołach, a miejsca pochówku starannie maskowano.

Łagier funkcjonował do października 1944 roku. Już w listopadzie tegoż roku grupa partyzantów dokonała tajnej ekshumacji. Odkopano część jednej z mogił. W grobie znaleziono ułożone warstwami ciała pomordowanych. Zwłoki posiadały skrępowane ręce i nogi, na ich karkach i szyjach odnaleźć można było ślady po ciosach noża. Niestety, z przyczyn politycznych wyjaśnienie zbrodni nie mogło być możliwe. Doniesienie do Prokuratury Generalnej w Warszawie o ludobójstwie złożył dopiero jesienią 1981 roku Międzyzakładowy Komitet Regionalny „Solidarności” z Rzeszowa. Stan wojenny wpłynął na zawieszenie śledztwa, które zamknięto 13 marca 1983 r.

W kwietniu 1989 roku zawiązał się Społeczny Komitet Zabezpieczania Grobów w Turzy. Dnia 11 maja 1990 r. przeprowadzono w lesie turzańskim wizję lokalną poprzedzającą ekshumację. W jej wyniku udało się znaleźć szczątki jedynie kilkunastu osób. Identyfikacja zwłok jest niemal niemożliwa. Jedynie w trzech przypadkach udało się z dużym prawdopodobieństwem ustalić tożsamość ofiar – żołnierzy Armii Krajowej z Ropczyc: Zdzisława Brunowskiego ps. „Cygan”, Zdzisława Łaskawca ps. „Monter” i Eugeniusza Zymroza ps. „Macedończyk”. Ocenia się jednak, że las turzański może kryć mogiły około 200-300 osób.

W dniu 24 czerwca 1990 r. miała miejsce w Turzy żałobna uroczystość oraz pogrzeb odnalezionych szczątków ofiar NKWD. Od tej pory co roku w jedną z jesiennych niedziel odbywa się w tym miejscu nabożeństwo żałobne połączone z obchodami patriotycznymi. W roku 1995 artysta Piotr Kida z Górna wykonał sugestywny pomnik znajdujący się przy mogile, przedstawiający ręce związane drutem. Obiekt ten został poświęcony przez biskupa rzeszowskiego Kazimierza Górnego w dniu 22 października 1995 r.